بیماری معده و طب سنتی
سپتامبر 22, 2012
درمان فراموشی و طب سنتی
سپتامبر 24, 2012
نمایش همه

فصل اول:تعريف حجامت و انواع آن‏

 

تعريف حجامت‏

حجامت در زبان فارسى به معنى مداوا ترجمه شده است‏(1) و اصطلاحاً نام يك روش خون‏گيرى است كه به منظور پيشگيرى از بروز بيمارى و درمان بيماريها انجام مى‏شده.

اين روش عبارتست از ايجاد بادكش و تورم ثابت در نقطه‏اى از بدن به مدت چند دقيقه و سپس ايجاد چند خراش سطحى در روى پوست به شكل پراكنده به نحوى كه تمامى محيط بادكش شده را بپوشاند و بادكش مجدد همان نقطه تا دوالى پنج مرحله متوالى كه هر مرحله آن 3 الى 5 دقيقه مى‏كشد، و با كمك بادكش و ايجاد انبساط و مكش در مويرگها از طريق خراشهاى سطحى خون گرفته مى‏شود.

مجموعه خون گرفته شده با اين روش به 50 الى 100 سى سى خون بالغ مى‏گردد.

حجامت را مى‏توان بطور كلى به هفت نوع تقسيم نمود:

1 – حجامت بدون خون‏گيرى يا بادكش‏

2 – حجامت نافع‏

3 – حجامت نجات بخش‏

4 – حجامت رهاننده‏

5 – حجامت ساقين‏

6 – حجامت موضعى‏

7 – حجامت نقره‏

 

حجامت بدون خون‏گيرى يا بادكش‏

حجامت بدون خون‏گيرى عبارتست از ايجاد بادكش در نقاط مختلف بدن به منظور انبساط عروق بدن و رفع انسداد عروق و متمركز نمودن سم وارد شده بر بدن از طريق گزنده‏ها و جلوگيرى از پراكنده شدن زهر به سراسر بدن، تزريق اكسيژن و ماساژ عميق بدن كه در اينصورت با چرخش بادكش همراه با عضله متورم شده روى سطح بدن حركت داده مى‏شود.

بوعلى سينا اين نوع حجامت را براى بيمارى فلج، تشنج ذات الجنب و بيماريهاى ديگر تجويز كرده است.(2) بادكش در طب سنتى كاربرد فراوانى دارد كه با يارى خداوند بطور جداگانه نتيجه پژوهشى آن تقديم خواهد شد.

 

حجامت نافع يا حجامت عام‏

حجامت نافع در رأس مثلث بين دو كتف انجام مى‏گيرد، اين نوع حجامت بين تمامى انواع حجامتها رايج‏ترين است و در دوران مختلف به شكل سنتى و براى پيشگيرى از بيماريها و با اجراى سنت رسول الله(ص) و يا به منظور مداواى بيماريهاى مختلف انجام مى‏شده است.

امام صادق(ع) مى‏فرمايد: رسول اكرم(ص) بين دو رگ گردن را حجامت مى‏فرمود حضرت جبرئيل(ع) از سوى خداوند تبارك و تعالى نزد ايشان آمد و حضرت را به حجامت بين دو كتف امر فرمود. و بدين ترتيب جاى حجامت بين دو كتف به وسيله فرشته وحى براى پيامبر اكرم(ص) تعيين گرديد. به نقل از سلسله روات امام صادق(ع) مى‏فرمايد: رسول الله(ص) سه نوع حجامت مى‏فرمود: يكى حجامت در سر و آن را حجامت رها كننده مى‏ناميد و يك حجامت بين كتفين و آن را حجامت نافع مى‏ناميد و ديگرى حجامت چاربند و آن را حجامت نجات بخش مى‏ناميد.(3)

در روايت ديگرى از امام جعفر صادق(ع) مى‏فرمايد: نبى گرامى اسلام در سر و بين دو كتف و پشت حجامت مى‏فرمود، اولى را نافع ديگرى را فريادرس و سومى را رها كننده مى‏ناميد.

همچنين در روايت ديگرى نقل است كه رسول اكرم(ص) از سر و بين دو كتف و پشت (چاربند) حجامت مى‏گرفت اولى را نافع ديگرى را فريادرس و سومى را رها كننده مى‏ناميد.(4)

و در جاى ديگر حجامت سر رها كننده و حجامت در گودى گردن فريادرس و حجامت بين دو كتف هم نافع شمرده شده است. و هم در روايت ديگرى فريادرس.(5)

با توجه به اينكه در جاى ديگر حجامت در گودى گردن (نقره) نهى گرديده است بنابر اين نمى‏تواند حجامت گودى گردن نام گرفته باشد، ما با توجه به ساير روايات و نزديكى توصيف انجام شده در متن روايت با نتيجه عملى حجامت و استفاده از رواياتى كه حجامت بين دو كتف را نافع شمرده‏اند كلمه نافع را براى نامگذارى حجامت بين دو كتف انتخاب مى‏كنيم.

اين نكته لازم به ذكر است كه وقتى صحبت از ويژگيهاى عام پيرامون حجامت به ميان مى‏آيد همه جا منظور حجامت نافع است و زمانى كه نقش حجامت در درمان بيماريهاى خاصى مطرح مى‏گردد حجامت موضعى و يا انجام حجامت در ساير نقاط بدون توجه قرار مى‏گيرد.

و بدين دليل گروه تحقيق موضع حجامت نافع را موضع عام نام گذارى نموده است و در مطالعات با اين لفظ از آن ياد مى‏گردد.

 

حجامت نجات بخش‏

حجامت ديگرى كه سخت مورد توجه احاديث و روايات است و ويژگيهاى درمانى فراوانى براى آن شمرده شده است حجامت در سر است كه توسط رسول اكرم(ص) حجامت نجات بخش ناميده شده است.

در حديثى از امام صادق(ع) ضمن برشمردن ويژگى درمانى اين نوع حجامت كه داروى تمامى بيماريها به جز مرگ شمرده شده فرموده است: مكان حجامت يك وجب از بين دو ابروان در پيشانى تا نقطه‏اى كه انگشت ابهام برسد مى‏باشد، و سپس حضرت جاى آن را عملاً به راوى خبر نشان داده است.(6)

در حديث ديگر امام باقر(ع) حجامت سر را توصيف مى‏كند و آن را داروى تمامى بيماريها به جز مرگ مى‏شمرد.(7)

در حديث ديگرى به نقل از امام صادق(ع) مى‏فرمايد: رسول خدا(ص) وسط سر خود را به وسيله ابوطيبه (حجام آن زمان) حجامت كرد و يك صاع خرما به وى عطا فرمود.(8)

در روايت ديگرى نقل است كه اباهند (حجام) محل ملاج رسول اكرم(ص) را حجامت كرد… اين روايت در كتب مختلف تكرار شده است.(9)

روايت ديگرى كه جاى حجامت سر را نشان مى‏دهد به نقل سلسله اسناد از قول امام صادق(ع) مى‏فرمايد: يك وجب از سر بينى به طرف وسط سر جاى حجامت سر است كه رسول اكرم آن را نجات بخش يا رهاننده ناميده‏اند.(10)

در دو روايت ديگر حجامت سر توصيف گرديده و يكى آن را داروى هفت بيمارى (11) و ديگرى حجامت در سر را داروى تمامى بيماريها ذكر كرده است.(12)

چون منظور ما در اين بخش از بحث استفاده از روايات براى نشان دادن مكان حجامت سر است، از نقل ساير قسمت روايت در اين بحث خوددارى مى‏كنيم.

با دقت و تأمل در روايات مذكور جاى دقيق حجامت نجات بخش يك وجب دست هر كس براى سر خودش در خط وسط از بين ابروان تا جايى كه انگشت ابهام برسد دقيقاً همين نقطه ملاج نيز ناميده مى‏شود.(13)

 

حجامت رهاننده‏

حجامت ديگرى كه در احاديث توصيه شده و رسول اكرم(ص) انجام مى‏داده‏اند حجامت چاربند است كه در حديث حجامت رهاننده ناميده شده است.

در حديثى از امام صادق(ع) است كه فرمود: رسول خدا(ص) چاربند را حجامت فرموده و آن را حجامت نجات بخش ناميد و در حديث ديگرى نقل است كه رسول خدا(ص) پشت خود را حجامت كرد و آن را حجامت رهاننده ناميد با توجه به اينكه نام حجامت نجات بخش براى سر در احاديث كاربرد بيشترى دارد به نظر مى‏رسد نام رهاننده فقط براى حجامت چاربند گفته شده باشد. جاى دقيق آن در گودى كمر مى‏باشد.

 

حجامت ساقين‏

از امام صادق(ع) نقل است كه مردى از خارش شديد بدن نزد حضرت شكايت كرد، فرمودند: سه بار دو پايش را (در پشت پا) حجامت كند آن شخص انجام داد و خارش برطرف شد.(14)

شخص ديگرى نيز در اين مورد شكايت كرد فرمودند: سه مرحله يك پا يا دو پايت را حجامت كن انشاءاله برطرف مى‏شود. برخى افراد نزد حضرت شكايت مى‏كردند از ابتلاى زياد به جرب‏(15) حضرت مى‏فرمود: جرب از بخار كبد ايجاد مى‏شود، برو از پاى راستت خون بگير (فصد كن) و مقدار دو درهم روغن بادام شيرين روى آبجو بريز و روى آن بمال و از خوردن ماهى و سركه بپرهيز، انجام داد و به اذن خدا مرتفع گرديد.(16)

در روايت ديگرى است كه مردى از خارش بدن نزد امام صادق(ع) شكايت كرد، حضرت فرمود آيا دارو نوشيده‏اى گفت بلى فرمود: فصد كرده‏اى؟ گفت بلى و نتيجه نگرفته‏ام سپس حضرت فرمود سه بار ساق پاهايت را حجامت كن انجام داد و خارش بدن بهبود يافت.(17)

امام رضا(ع) مى‏فرمايد: اگر حجامت را بر ساقين بگذاريد موجب كاهش امتلاء خون گرديده و براى دردهاى مزمنى كه در كليه و مثانه و رحم وجود دارد مفيد است و ناراحتى قاعده‏گى را بهبود مى‏بخشد.(18)

موضع حجامت ساقين يك وجب دست هر كس براى پاى خودش از قوزك پا بسوى برجستگى پشت پا مى‏باشد.(19)

 

حجامت موضعى‏

پس از اينكه مكانهاى حجامت توضيح داده شد مى‏پردازيم به حجامت موضعى اين نوع حجامت بعد از تشخيص حجام حاذق و يا پزشك معالجه كننده تجويز مى‏گردد، و بر اساس منطق عمل حجامت نقاط مختلف بدن را مى‏توان حجامت كرد.

در اين نوع حجامت اهداف كلى حجامت حاصل نمى‏گردد ولى براى درمان بيماريها و دردهاى موضعى در كنار حجامت نافع و حجامت نجات بخش در صورت نياز تجويز مى‏گردد.

انجام حجامت كفل توسط رسول خدا(ص) و تجويز حجامت چانه و حجامت پشت گوش از نمونه‏هاى حجامت موضعى است.(20)

از جمله نقاطى كه در احاديث در مورد حجامت موضعى توصيه شده است حجامت اخدعين است. حجامت اخدعين موجب دفع بيمارى از سر و صورت و چشمهاست و براى رفع درد استخوانها منفعت دارد. اخدعين دورگى است كه در پشت گردن در سمت راست و چپ گردن قرار دارد.

حجامت تحت الذقن (زير چانه)

براى علاج دانه‏هاى ريز در دهان و فساد لثه توصيه شده است و علاوه بر آن براى دردهاى دهان مفيد است.(21)

 

حجامت نقره‏

نُقره گودى وسط گردن است كه حجامت آن نقطه براى اطفال توصيه شده ولى براى بزرگسالان نهى گرديده است.

در برخى از كتب اين نقطه مغاك نيز ناميده شده است كه معناى آن همان گودى وسط گردن است.

با توجه به متن روايات و شيوه برخورد حكماى طب سنتى نسبت به حجامت نقره در مورد كاربرد حجامت نقره مى‏توان آن را حجامت لازم به تجويز نيز ناميد – چون ضمن اينكه در روايتى توسط حضرت جبرئيل(ع) حجامت اين نقطه موجب نسيان و فراموشى شمرده شده است در حديث ديگرى انجام حجامت در همين نقطه براى كودكان چهار ماه به بالا توصيه گرديده است.

حكيم ابوعلى سينا حجامت نقره را براى بيماريهايى مانند ماليخوليا تجويز نموده است.(22)

امام رضا(ع) مى‏فرمايد: حجامت نقره براى سنگينى سر (سردرد) منفعت دارد.

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای پرسش و پاسخ به کانال و گروه ما بپیوندیدindex
})